Phong cách cắm hoa Ikebana Nhật Bản

Ikebana là gì?

Ikebana – nghệ thuật cắm hoa của Nhật Bản, những bông hoa, cành, lá và thân cây tìm thấy cuộc sống mới như là những mảnh ghép cho một tác phẩm nghệ thuật. Trái ngược với thói quen của người phương Tây là cắm hoa vào bình một cách ngẫu hứng, ikebana hướng đến việc là nổi bật những phẩm chất, ý nghĩa bên trong của hoa cùng các phụ kiện khác và bày tỏ, thể hiện cảm xúc qua các tác phẩm.

Ikebana trông như thế nào?

Ikebana sắp xếp không khác gì điêu khắc. Các nghệ nhân cân nhắc về màu sắc, đường nét, hình thức và chức năng của từng loại hoa và hướng đến xây dựng một tác phẩm. Kết quả cho ra các tác phẩm rất đa dạng và bất ngờ, có thể đa dạng về kích thước và thành phần, từ một tác phẩm được làm từ một bông hoa đơn lẻ cho đến kết hợp nhiều bông hoa, cành và các vật thể tự nhiên khác nhau.

Trong văn hóa Nhật Bản, hầu hết các loài hoa, cây cỏ bản địa đều mang ý nghĩa tượng trưng và gắn liền với một số mùa nhất định. Vì vậy trong ikebana truyền thống, tính biểu tượng và cả tính mùa vụ luôn được ưu tiên phát triển. Thực hành ikebana hiện đại yêu cầu sự nhạy cảm đối với các mùa, đối với tổng thể mà chúng ta đang hướng đến.

Với ikebana, có nguyên liệu đẹp là chưa đủ nếu như nguyên liệu không được sử dụng một cách nghệ thuật để tạo ra thứ thậm chí còn đẹp hơn. Một người có tay nghề cao, một bông hoa được cắm cẩn thận có thể có sức mạnh tương đương một sự sắp xếp công phu.

Ikebana có thể được thực hiện bởi những người nghiệp dư hay chuyên nghiệp, cả hai đều có thể đạt được kết quả tao nhã. Tuy nhiên giống như nhiều loại hình nghệ thuật khác, việc nắm giữ kiến thức cơ bản là điều vô cùng quan trọng và cần thiết, và chỉ khi nắm rõ những kiến thức cơ bản thì một người mới có thể bắt đầu thử nghiệm.

Những người mới bắt đầu cũng được dạy cách cảm nhận bằng mắt đối với các nguyên liệu, để có thể bộc lộ được những phẩm chất bên trong của nguyên liệu, đồng thời hiểu điều này thay đổi như thế nào với mỗi cách sắp xếp, mỗi cách cắm hoa. Khi bắt đầu làm quen với phong cách Nageire và Moribana, người mới thường sử dụng một bó hoa nhỏ kèm với hai nhánh cao. Những mảnh ghép này tuân theo hệ thống three-stem: shin, soe và hikae – các yếu tố theo truyền thống lần lượt đại diện cho thiên đường, con người và trái đất. Hiện tại thì chủ yếu đề cập đến cành hoa chính được sử dụng. Tât cả các cành khác được gọi là “jushi”, có nghĩa là cành hỗ trợ hoặc cành phụ.

Cách cắm hoa ikebana cơ bản được thực hiện như thế nào?

Ví dụ để chuẩn bị một tác phẩm theo trường phái Moribana cơ bản, người học ikebana cho nước vào một vật chứa cạn, sau đó đặt một “kenzan” – một vật nhỏ, có tác dụng giữ hoa ở đúng vị trí – vào đó. Sau đó người làm sẽ chọn hai cành, một cho “shin” và một cho “soe”, một bông hoa cho “hikae”. Tiếp theo mỗi cành được đo và cắt theo độ dài chính xác (được quy định trong sách hướng dẫn dành cho người mới bắt đầu Moribana) và cố định từng cành một trên “kenzan” ở các góc độ khác nhau. Để hoàn thành, các cành “jushi” được bổ sung thêm vào để giấu “kenzan”. Những nguyên tắc này có thể được lặp đi lặp lại, thay đổi vị trí và góc độ để đạt được các hình dạng và hiệu ứng khác nhau.

Ikebana suất hiện như thế nào?

Văn bản đầu tiên xuất hiện ikebana, được gọi là “Sendensho”, được viết vào thế kỉ 15. Trong đó, độc giả tìm thấy một bộ hướng dẫn ký lưỡng về cách tạo ra các tác phẩm phù hợp với các mùa và các dịp nhất định. Các hướng dẫn đó là rõ rằng việc thực hành ikebana thể hiện sự đánh giá cao và nhạy cảm đối với thiên nhiên, từ đó văn hóa Nhật Bản được biết đến rộng rãi hơn.

Tại thời điểm đó, ikebana bắt đầu trở thành một truyền thống trong xã hội. Thiết kế của ngôi nhà Nhật Bản trong thời kỳ này cũng phản ánh sự chuyển đổi này: những ngồi nhà mới hầu như luôn được xây dựng với một “hốc” đặc biệt gọi là “tokonoma”, nơi chưa một cuộn giấy, một đồ vật nghệ thuật quý giá và một bình cắm hoa.

Các trường phái truyền thống của ikebana

Vào thế ký 15, với sự phổ biến đột ngột của “tokonoma” và các thông tin của “sendensho”, các tác phẩm ikebana bắt đầu phát triển mạnh. Đầu tiên là sự trỗi dậy của Trường Ikebono, cái tên ám chỉ các thầy tu ở Kyoto, những người theo truyền thống Phật giá dâng hoa cúng trong chùa. Trong thời gian này, Ikenobo Senkei đã nổi tiếng với những tác phẩm hoa điêu luyện của mình. Ngày nay, ông được coi là bậc thầy đầu tiên của ikebana.

Phong cách mà Senkei thực hiện được gọi là “Rikka”, có nghĩa là “hoa đứng”. Loại ikebana này được làm bằng bảy yếu tố cốt lõi (đôi khi là chín), là sự kết hợp của cành và hai hoặc ba bông – thông, hoa cúc, diên vĩ, gỗ hoàng dương là các nguyên liệu thường được sử dụng. Những nguyên liệu này được kết hợp trên một chiến bình Trung Quốc dược trang trí công phu, để tạo ra những khối hình tam giác, với những thành phần cao ở trung tâm còn những nguyên liệu khác ngắn hơn thoải dần ở phía ngoài. Để có thể làm cho các yếu tố chính đứng thẳng mà không cần hỗ trợ đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao. Các tác phẩm “Rikka” được coi là vĩ đại nhất, nhưng cũng cứng nhắc nhất (thậm chí theo tiêu chuẩn ngày nay). Ban đầu chúng được dành cho các ngôi đền và sau đó thì được tìm thấy trong các cung điện hoàng gia và những ngồi nhà trang nghiêm của những người giàu có.

Song song với đó, có một cách tiếp cận khiêm tốn hơn với cắm hoa cũng trở nên phổ biến. Bậc thầy trà nổi tiếng nhất Nhật Bản, Sen no Rikyu, đã giới thiệu một sự đánh giá cao về tính thẩm mỹ không hoàn hảo, khiêm tốn trong các nghi lễ trà của ông, bao gồm cả việc sử dụng hoa. Thay vì xây dựng tác phẩm theo kiểu “Rikka”, Rikyu thích các tác phẩm đơn giản, tối giản, như một cành hoa được đặt trong một chiếc bình đơn giản do một nghệ nhân địa phương làm. Những nghi lễ này đã dẫn đến sự hình thành của ikebana theo phong cách thứ hai, được gọi là “Nageire”, nghĩa là “ném vào”.

Ở hình thức bán đầu, “Nageire” không có các quy tắc và hình thức chi phối phong cách “Rikka”. Trái ngược với “Rikka”, những bông hoa theo phong cách của “Nageire” không được thiết kế để đứng thẳng, thay vào đó được đặt trong những chiếc bình cao có tác dụng nâng đỡ những cành hoa.

“Rikka” và “Nageire” đại diện cho hai quan điểm đối lập. “Rikka” về mặt kỹ thuật là một phong cách liên quan đến vũ trụ, bắt nguồn từ Phật giáo. Ngược lại, “Nageire” có cách tiếp cận tập trung trực tiếp hơn vào các kết nối với thiên nhiên.

Các trường phái ikebana hiện đại

Do hơn 200 năm bị cô lập về chính trị ở Nhật Bản, không có đổi mới nào trong ikebana cho đến năm 1868, khi đất nước mở cửa trở lại, mọi người nhanh chóng tiếp nhận các phong tục phương Tây và trên thế giới của ikebana, điều này đã thúc đẩy một loạt các thay đổi căn bản.

Năm 1912 trường học ikebana hiện đại đầu tiên – Ohara – được thành lập. Người sáng lập là Unshin Ohara đã giúp loại hình nghệ thuật này phát triển bằng cách giới thiệu phong các Moribana, và thông qua đó, thực hiện hai thay đổi lớn: kết hợp các loại hoa phương Tây và sử dụng một hộp đựng nông, hình tròn để làm cho hoa đứng thẳng, với sự trợ giúp của “kenzan”.

Sự linh hoạt và biến tấu mà phong cách Moribana cho phép đã khiến nó trở thành món đồ được yêu thích và trở thành “hot trend” trong hầu hết các trường học ikebana ngày nay. Cốt lõi của Moribana là hệ thống ba thân, theo đó ba bông hoa gần như luôn cố định để tạo ra một hình tam giác. Các bố cục không tuân theo hệ thống tam giác này được gọi là tự do. Freestyle cũng được sử dụng để mô tả các cách tiếp cận sáng tạp và nguyên bản hơn đối với ikebana, trong đó người cắm hoa sử dụng kiến thức của họ về hình thức, màu sắc và đường nét từ thực tiễn trước đó để phát triển các cách cắm hoa mới mà không nhất thiết phải tuân theo truyền thống.

Những thay đổi tiếp tục với việc thành lập Trường Sogetsu vào năm 1927. Người sáng lập là Sofu Teshigahara (cũng là một bậc thầy ikebana), được ghi nhận là người đã nâng cáp ikebana từ thực hành kỹ thuật thành nghệ thuật ở cấp độ điêu khắc. Cách tiếp cận của Teshigahara kêu gọi tự do hơn và sử dụng thêm các vật liệu khác. Đối với anh, những phần bị lãng quên của tự nhiên – như đất, đá và rêu – cũng có các tiềm năng biểu đạt như hoa. Anh tin rằng ikebana xuất sắc không tách rời khỏi cuộc đời và thời đại của người tạo ra nó, và rằng một bông hoa là một công cụ biểu đạt, không thể thay thế, bộc lộ tâm hồn. Với nhũng đổi mới này, phong cách “Rikka” bắt đầu mờ nhạt. Hiện tại, ikebono, Ohara và Sogetsu là những phong cách phổ biến nhất, với khoảng 400 trường đang hoạt động ngày nay.

Ikebana hôm nay

Bất kỳ ai thực hành ikebana ngày nay đều biết rõ rằng xây dựng mối quan hệ là cốt lõi của việc thực hành – mối quan hệ giữa các nguyên liệu, giữa học sinh và giữa giáo viên và học sinh của họ. Ở Nhật Bản ngày nay, từ “kado”, có nghĩa là “con đường của hoa”, là thuật ngữ ưa thích của ikebana, vì nó được cho là nắm bắt chính xác tính thần của nghệ thuật như một con đường học tập suốt đời. Tính vô thường được xây dựng trong nghệ thuật này, bắt đầu từ sự phụ thuốc của nó vào các mùa của thiên nhiên, cho phép những người theo thuyết ikebana khám phá và thử nghiệm không ngừng nghỉ.

 

Xem thêm các mẫu hoa tươi ninh bình của Sakura tại đây